JPEG - 33.1 kb
Moskova anıtı

12 Nisan 1961’de kozmonot Yuri Gagarin’in atmosferden çıkıp Dünya’nın çevresinde uzayda yörüngeye girmesinin üzerinden altmış yıl geçti. Teknolojik ve jeopolitik bileşenlerine ek olarak aslında Soğuk Savaş’ın tam ortasında gerçekleşen bu destansı girişim, eski mitolojik kahramanların eylemlerini hatırlatmaktadır. Her şeyden önce, Sovyetler tarafından uzay kaşiflerine verilen « kozmonot » adı, antik duyarlılığın hiç de tesadüfi olmadan « cosmesi » (kozmetik sanatı) kelimesinden türetildiği bu uçsuz bucaksız imge olan Kozmos’a, yani kendini yeniden yaratan bir güzelliğin sürekli gelişimine doğrudan atıfta bulunmaktaydı. Bu nedenle kozmonot, Kozmos’u fethetmek için yola çıkmaz, onun harikalarını, ifade ettiği evrensel düzeni, kendisini onun bir parçası olarak yaşayarak keşfeder.

O zamanlar, Ekim Devrimi’nin arkasındaki itici güç, Amerika Birleşik Devletleri’ninkine karşı bir Weltanschauung’u (dünya görüşü) teşvik etme ihtiyacıyla hâlâ iş başındaydı. Nitekim diğer herhangi bir matristen öte, ABD’nin bu aynı dönemde kullandığı ve başlattığı « astronot » sözcüğü, yıldız yaklaşımından farklı bir anlam, önemli olan şeylere ulaşmak üzere gezinmek için kullanılacak boş bir alandı: madde, tam olarak yıldız, yolculuğun nihai varış noktası. Ancak, her şeyden önce ve daha da fazlası, Gagarin’i tüm insanlık tarihinde eşsiz ve aşılmaz bir karakter yapan şey onun bakışlarıdır: neden?

Peki, geçtiğimiz yüzyılda, yeni oluşmakta olan modern yaşamda belki de bunun tam da başlangıcında, daha önce hiç kimsenin bakmadığı bir şeyi kendi gözleriyle gören, benzersiz bir deneyime sahip olan bir adam olduğunu düşünelim: uzaydan nihayet tamamıyla, sınırlar veya halklar arasında bölünmeler olmadan gözlemlenen bir Dünya. Bu adam, o zamana kadar sadece antik tanrıların yapabildiği gibi, Gaia’yı bir bütün olarak, gerçek formunda, tüm büyüsünde, yerinde, yukarıdan toplayan ilk kişi olan Yuri Gagarin’di. Ve işte onun girişiminin gizemli cazibesi, peşinden gelen herkesin ancak tekrar edebileceği, ancak asla eşleşemeyeceği bir vizyonun benzersizliği yatıyor.

Öyleyse, en azından bu simgesel yöne bakanlar için, güneşin ve bilginin ışığının yükseldiği « Doğu » anlamına gelen Vostok’un uçuşunun, ki her zaman bilimsel-politik terimlerle konuşuyoruz, daha simgesel ve bu nedenle daha derin, bu ilk yörünge yolculuğunun hayali, ruhsal bir yönü bulunmaktadır. Çünkü gerçekten de, Sovyet bilim insanları arasında ima edilen en büyük bilinmeyen tam olarak şuydu: Gagarin, Dünya’nın uzaydan görüntüsüne dayanmayı başarabilecek mi? Zihni, daha önce hiçbir insanın görmediği, insanlığın sadece Mundus İmaginalis’inde yeri olan ama duyusal deneyiminde olmayan bu görüntüye dayanabilecek mi?

İşte, diğer nedenlerin yanı sıra, uçuşun tamamen karmaşık bir insansız ve bilgisayarlı sistem aracılığıyla Dünya’dan yönlendirilmesinin, Gagarin’e doğduğu gezegenden görme ve görülme özgürlüğü verilmesinin nedeni budur. Göreve aday olanlar arasından büyük bir özenle sıyrılarak, sonunda tam da çocukluğunu büyük karasal alanlarda, belki de yukarıda bulacağı şeye benzer şeylerin ruhunun gizlendiği bir yerde geçirdiği için seçildi. Ve Sovyet kozmonot beklentileri boşa çıkarmayacaktır: gerçek bir kahraman olarak, dünyanın enginliğini, sınırsız güzelliğini, benzersiz ihtişamını kendi içinde kavramayı başaran adamın efsanesini yaratacaktır. Bu yüzden kapsülün penceresinden ona gerçek bir perspektiften baktığını anlattı, çünkü bakışları yalnızca tek bir gözlem noktası tarafından yönlendirilmedi, ama her şeyden önce görünmez simgesel merkezine doğru odaklanarak Gaia’nın ışıltılı özünden etkilendi.

Gagarin’in vizyonunda, Gaia insanların bakışlarına ilişkin podestas’ını sürdürüyor, onu üreten güçlerin dünyası, kendisini tüm yüceliğiyle tezahür ettirmek için geri dönmektedir. Bu mitolojik öneriler öylesine güçlü ki, uzay uçuşlarında, insanoğlunun diğer faaliyetlerinden daha fazla, Atlas-Agena gibi vektörlerden Merkür ve Apollo gibi programlara kadar antik tanrıların adlarına rastlıyoruz. Astronot değil ama kozmonot olan, yıldızların fatihi değil, yıldızların gezgini olan Gagarin’in bu kozmik genişlik kadar büyük vizyonu belki tek bir yörüngede parlıyordu. Ve eğer bilge olsaydık, Dünya’dan bile toplamayı bilmemiz gerekirdi.

Çeviri
Osman Soysal
Kaynak
Il Manifesto (İtalya)