Ցանց Վոլտեր

Վաշինգտոնը գործի է դնում Իրաքի բաժանման իր ծրագիրը

Համաշխարհային մամուլի կողմից Իրաքի հանկարծակի տապալումը ներկայացվեց որպես Իրաքի և Լևանի իսլամական Էմիրություն (ԻԼԻԷ) ահաբեկչական խմբավորման հարձակման հետևանք: Սակայն ով կարող է հավատալ, որ Վաշինգտոնի կողմից զինված և կազմավորված պետությունը կարող էր, մեկ շաբաթից էլ պակաս ժամանակահատվածում, տապալվել պաշտոնապես անկախ գործող ջիհադիստական խմբավորման կողմից: Բացի այդ, ով կարող է հավատալ, որ Սիրիայում ԻԼԻԷ-ն աջակցողներն անկեղծորեն դատապարտում են Իրաքում վերջինիս գործողությունները: Տիերրի Մեյսանը բացահայտում է այս իրադարձության քողարկված կողմերը:

+
JPEG - 27.4 ko
«Ընդլայնված Մերձավոր Արևելքի» քարտեզն (Greater Middle East) ըստ Միացյալ Նահանգների գլխավոր շտաբի, որը հրապարակվել էր 2006 թվականին գնդապետ Ռալֆ Պետերսի կողմից (Ralph Peters):

2001 թվականից սկսած Միացյալ Նահանգների գլխավոր շտաբը փորձում է «ընդլայնված Մերձավոր Արևելքը» բաժանել էթնիկապես միատարր բազմաթիվ մանր պետությունների: Տարածաշրջանի վերափոխված քարտեզը հրապարակվել էր դեռևս 2006 թվականի հուլիսին [1]: Քարտեզով նախատեսվում է Իրաքի բաժանումը երեք մասի՝ սունի, շիա և քրդական պետությունների:

2006 թվականին Համասից Իսրայելի կրած ձախողումը [2], ինչպես նաև 2011-14 թթ. Սիրիայում Ֆրանսիայի և Միացյալ Թագավորության կրած անհաջողությունը, թույլ էր տալիս կարծել, որ այս ծրագիրը մոռացության էր մատնվել: Ոչ մի նման բան. ԱՄՆ գլխավոր-շտաբը փորձում է իր վարձկան ջիհադիստների միջոցով այն կյանքի կոչել: Անցած շաբաթ Իրաքում տեղի ունեցած իրադարձությունները պետք է դիտարկել հենց այս տեսանկյունից: Միջազգային մամուլն առանձնացնում է Իրաքի և Լևանի իսլամական Էմիրության հարձակումը (ÉIIL կամ «Daesh» արաբերենով), սակայն սա ընթացող լայնամասշտաբ գործողության մի մասն է միայն:

ԻԼԻԷ և Քրդերի համակարգված հարձակումը

Մեկ շաբաթում ԻԼԻԷ-ը գրավեց այն տարածքը, որը պետք է դառնար սունիական Էմիրություն, միաժամանակ պեշմերգաները (քրդական զինվորական խմբավորում) նվաճեցին այն տարածքը, որը պետք է դառնար անկախ քրդական Պետություն: Վաշինգտոնի կողմից ձևավորված իրաքյան բանակը Նինվեն հանձնեց առաջինին և Քիրքուքը երկրորդին: Նրա հրամանատարական կառուցվածքն անգամ հեշտացրեց այս մասնատումը. նախքան զորքերի տեղաշարժը ղեկավար կազմի սպաները պետք է հաշվետվություն ներկայացնեին Վարչապետի աշխատակազմին, նրանք հաճախ զրկված էին ընդհանուր նախաձեռնություն ստանձնելուց և ռազմական գործողությունների շրջաններում հաստատվել էին որպես փոքրիկ իշխաններ: Ուստի Պենտագոնի համար հեշտ էր կաշառել որոշ զինվորականների, որպեսզի նրանք իրենց մարտիկներին ստիպեին նահանջել:

Վարչապետ Նուրի-ալ-Մալիքիի կողմից հրավիրված խորհրդարանականները նույնպես դավաճանեցին և քվորումի բացակայության պատճառով չքվեարկեցին արտակարգ իրավիճակ հայտարարելու համար՝ կառավարությանը հակահարվածի հնարավորություն չտալով:

Երկրի ամբողջականության պահպանման այլ ընտրություն չունենալով՝ պարոն ալ-Մալիքին դիմեց իր բոլոր դաշնակիցներին: Նախևառաջ նա դիմեց իր ողջ ժողովրդին և մասնավորապես իր հակառակորդ Մոքտադա էլ-Սադրի շիա աշխարհազորին (Մահդի բանակին), այնուհետև դիմեց Իրանի Հեղափոխության Պահապաններին (ներկայումս Բաղդադում Երուսաղեմի ուժերի հրամանատար, գեներալ Քասսեմ Սուլեյմանիին) և վերջապես Միացյալ Նահանգներին, որից պահանջեց վերադառնալ և ռմբակոծել գրոհայիններին:

Արևմտյան մամուլն ընդգծում է, ոչ անտեղի, որ Վարչապետի կառավարման ոճը որքան հաճախ եղել է ի վնաս արաբ սունի փոքրամասնությանն ու Բաաս աշխարհիկներին, այնքան էլ նպաստավոր է եղել շիաների համար: Սակայն, այս պնդումը հարաբերական է. իրաքցիները ապրիլի 30-ի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ երկարաձգեցին Նուրի ալ-Մալիքիի դաշինքի գործունեությունը: Վերջինս հավաքել էր ձայների մեկ քառորդը, այսինքն երեք անգամ ավելին, քան Մոքտադա էլ-Սադրը, իսկ ձայների մնացած մասը բաժանվել էր բազմաթիվ փոքր կուսակցությունների միջև:

Բաղդադի իշխանության դեմ հարձակման նախապատրաստումը

ԻԼԻԷ և Պեշմերգաների հարձակումը երկար ժամանակ էր նախապատրաստվել:

Իրաքյան Քուրդիստանն առաջացել է Միացյալ Նահանգների և Մեծ Բրիտանիայի աջակցությամբ՝ արևմտյան ներխուժման ժամանակահատվածում (1991-2003 թթ.) որոշված օդային ոչ թռիչքային գոտում: Նախագահ Սադամ Հուսեյնի տապալումից հետո այն մեծ ինքնիշխանություն ստացավ և մտավ իսրայելական ազդեցության տակ: Այս առումով անհեթեթություն է, որ Թել-Ավիվը չի մասնակցել Քիրքուքի գրավմանը: Էրբիլի ներկայիս շրջանային վարչակարգն իր ազդեցության տակ վերցրեց իրաքյան այն շրջանի նկատմամբ իրավասությունը, որը նախատեսված էր Միացյալ Նահանգների գլխավոր շտաբի կողմից անկախ Քուրդիստան ձևավորելու համար:

ԻԼԻԷ-ը սունի ցեղախմբի զինված խմբավորում է, որում ներգրավվել են Իրաքի Ալ-Քաիդայի մարտիկները՝ Պոլ Բրեմերի մեկնումից և իրաքցիներին քաղաքական իշխանության հանձնումից հետո: 2010 թվականի մայիսի 16-ին Իրաքում Ալ-Քաիդայի պատասխանատու Աբու Բաքր էլ-Բաղդադին, ով բանտարկությունից անհայտ հանգամանքներում ազատ էր արձակվել, նշանակվել է էմիր, որից հետո փորձել կազմակերպությունը մտցնել Ալ-Քաիդայի ղեկավարման տակ:

2012 թվականի սկզբին ԻԼԻԷ զինյալները Սիրիայում ստեղծում են Jabhat al-Nosra-ն (այսինքն Լևանի ժողովրդի պաշտպանության Ճակատ), որպես Ալ-Քաիդայի սիրիական ճյուղ: Այս խմբավորումն ընդլայնվում է 2012 թվականի հուլիսին Սիրիայի դեմ ֆրանս-բրիտանական հարձակման մեկնարկի հետ միաժամանակ: Այն տարվա վերջում, չնայած Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարի հանդիմանություններին, Վաշինգտոնի կողմից դասակարգվեց որպես «ահաբեկչական կազմակերպություն» [3]:

Սիրիայում ջիհադիստների հաջողությունները, մինչև 2013 թվականի առաջին կիսամյակ, փոխեցին այդ խմբավորումների նկատմամբ գրավչությունը: Ալ-Քաիդայի համընդհանուր իսլամական հեղափոխության պաշտոնական ծրագիրն ուտոպիստական էր թվում, մինչդեռ սահմանված վայրերումում իսլամական պետության ստեղծումն ավելի իրատեսական գաղափար էր: Որտեղից է Իրաքը վերաձևելու գաղափարը Ալ-Քաիդային հանձնարարվել, ինչն ԱՄՆ զորքերը չէին կարողանում իրականացնել այդքան երկար ժամանակ:

ԻԼԻԷ թարմացումն իրականացվել է 2014 թվականի գարնանը՝ վերջիններիս մոտ պահվող արևմտյան գերիների ազատ արձակմամբ, որոնց թվում էին գերմանացիներ, անգլիացիներ, դանիացիներ, ամերիկացիներ, ֆրանսիացիներ և իտալացիներ: Նրանց առաջին հայտարարությունները հաստատում էին, բոլոր առումներով, սիրիական հատուկ ծառայությունների տեղեկությունները. ԻԼԻԷ ղեկավարվում է ամերիկյան, ֆրանսիական և սաուդյան զինվորականների կողմից: Սակայն, շատ արագ, ազատ արձակված գերիները հետ կանգնեցին իրենց խոսքերից և հերքեցին իրենց ասածները:

ԻԼԻԷ-ը 2014 թվականի մայիսին բաժանվեց Ալ-Քաիդայից, որպես հակառակորդ հանդես գալով, մինչդեռ Ալ-Նուսրան մնաց Սիրիայում որպես Ալ-Քաիդայի պաշտոնական ճյուղ: Անշուշտ այս ամենը ցուցադրություն է, քանզի իրականում այս խմբավորումներն իրենց հիմնադրումից ի վեր ԿՀՎ-ի կողմից աջակցություն են ստացել՝ ռուսական շահերի դեմ հադես գալու համար (Աֆղանստան, Բոսնիա-Հերցոգովինա, Չեչնիա, Իրաք, Սիրիա):

Մայիսին, դառնալով տարածաշրջանային կազմակերպություն, (այլ ոչ թե համաշխարհային կազմակերպության տարածաշրջանային մասնաճյուղ) ԻԼԻԷ նախապատրաստում էր իրականացնել այն դերը, որն իր հրահագիչները որոշել էին դեռևս մի քանի ամիս առաջ:

Կազմակերպությունը միանշանակ ղեկավարել է Աբու Բաքր ալ-Բաղդադին (Abou Bakr al-Baghdadi)՝ գտնվելով թագաժառանգ Աբդուլ Ռահման ալ-Ֆեյսալի (Abdul Rahman al-Faiçal) իշխանության ներքո, ով համարվում է թագաժառանգ Սաուդ ալ-Ֆեյսալի (39 տարի շարունակ Սաուդյան Արաբիայի Արտաքին գործերի նախարար) և թագաժառանգ Թուրքի ալ-Ֆեյսալի (գաղտնի ծառայությունների նախկին ղեկավար և Վաշինգտոնում և Լոնդոնում ներկայիս դեսպան) եղբայրը:

Մայիսին, Ֆեյսալներն Ուկրաինայում գնել են սպառազինության գործարան: Ծանր զինատեսակների պահեստներն ինքնաթիռով փոխադրվել են դեպի թուրքական ռազմական օդանավակայան, որտեղից էլ թուրքական գաղտնի ծառայությունները (MIT), հատուկ գնացքներով, դրանք մատակարարել են ԻԼԻԷ-ը: Քիչ հավանական է, որ այս նյութա-տեխնիկական շղթան կարող էր իրականացվել առանց ՆԱՏՕ-ի:

ԻԼԻԷ հարձակումը

Իրաքյան հասարակության շրջանում սկսված խուճապը կապված էր Սիրիայում ԻԼԻԷ-ի կողմից իրականացված հանցանքներով. «հավատուրաց մահմեդականների» հրապարակային սպանություններով և քրիստոնիաների խաչելությամբ: Ըստ William Lacy Swing-ի (Հարավային Աֆրիկայում, հետագայում ՄԱԿ-ում ԱՄՆ դեսպան և ներկայումս Միջազգային միգրացիաների գործակալության տնօրեն), առնվազն 550 000 իրաքցիներ, ջիհադիստների պատճառով, փախուստի են դիմել:

Այս թվերը ցույց են տալիս ԻԼԻԷ վերբերյալ արևմուտքի գնահատականների անհեթեթությունը, համաձայն որոնց Սիրիայում և Իրաքում նրանց ենթակայության տակ գտնվում են ընդհանուր առմամբ ընդամենը 20 000 զինյալներ: Իրականում դրանց թիվը հավանաբար 3 անգամ ավելին է՝ 60 000 զինյալ, ընդ որում հիմնականում բաղկացած լինելով բացառապես օտարերկրացիներից՝ հավաքագրված ողջ մահմեդական աշխարհից և հաճախ ոչ արաբական երկրներից: Այս կազմակերպությունն աշխարհում դարձել է գլխավոր մասնավոր բանակը՝ ցուցաբերելով եվրոպական Վերածննդի ժամանակակից կոնդոտիերների դերը:

Հաշվի առնելով ձեռք բերած ավարը՝ այն դեռևս պետք է ընդլայնվի: Մոսուլում թալանել են Նինվե շրջանի գանձարանը՝ 429 միլիոն կանխիկ ընդհանուր արժողությամբ գումար (ինչը բավարար է զինյալներին մեկ տարի վարձատրելու համար): Բացի այդ սեփականել են բազմաթիվ Humvees ամենագնացներ և 2 ռազմական ուղղաթիռ:

Ջիհադիստները օդաչուներ պատրաստելու հնարավորություններ չուներ, միջազգային մամուլը ենթադրում է, որ այդ հանձնառությունն իրենց վրա են վերցրել նախագահ Սադդամ Հուսեյնի նախկին բաասիստ սպաները: Այս ամենն անհավանական է՝ հաշվի առնելով աշխարհիկ բաասիստների կողմից ջիհադիստների դեմ մղվող պատերազմը:

Միջազգային արձագանքները

Պեշմերգաների (քրդական զինվորական խմբավորում Իրաքյան Քուրդիստանում) և ԻԼԻԷ հարձակումը սպասված էր տարածաշրջանում Սաուդյան Արաբիայի կողմնակիցների համար: Ուստի, Լիբանանի Նախագահ Միշել Սուլեյմանը (ով հունվարին իր սենսացիոն ելույթի ժամանակ նշել էր «Կեցցե´ Սաուդյան Արաբիան» «Կեցցե´ Լիբանան»-ի փոխարեն) բոլոր հնարավոր եղանակներով, գալիք վեց ամիսների համար, փորձում էր հասնել իր լիազորությունների երկարաձգմանը (որը լրանում էր մայիսի 25-ին)՝ ներկայիս ճգնաժամի ընթացքում կառավարման ղեկն իր ձեռքում պահելու նպատակով:

Ամեն դեպքում, իրաքյան ճգնաժամի միջազգային արձագանքները հակասական են. բոլոր պետություններն, առանց բացառության, դատապարտում են ԻԼԻԷ գործողություններն Իրաքում և ահաբեկչությանը դեմ են հանդես գալիս, այնինչ նրանցից որոշները՝ ԱՄՆ և իր դաշնակիցները, միևնույն ժամանակ Սիրիայի դեմ պատերազմում ԻԼԻԷ համարում են դաշնակից և նրանցից որոշները ղեկավարում են այս հարձակումը՝ ԱՄՆ, Սաուդյան Արաբիան, Ֆրանսիան, Իսրայելն ու Թուրքիան —:

Միացյալ Նահանգներում Հանրապետականների և Դեմոկրատների միջև ընթանում է հանրային քաղաքական քննարկում. Հանրապետականները պահանջում են վերստին ռազմական ուժ տեղակայել Իրաքում, իսկ Դեմոկրատները հայտարարում են Սադամ Հուսեյնի դեմ Ջորջ Բուշի կողմից իրականացված ներխուժման պատճառով առաջացած անկայունության մասին: Այս փոքրիկ հռետորական խաղը թույլ է տալիս քողարկել, որ ընթացող իրադարձությունները ծառայում են գլխավոր-շտաբի շահերին և որ վերջինս այդ ամենում անմիջականորեն է ներգրավված:

Հնարավոր է նաև, որ Վաշինգտոնը թակարդի մեջ է գցել Անկարային: ԻԼԻԷ փորձ էր կատարել Սիրիայի Ռաքքա շրջանում գտնվող Սուլեյման Շահի գերեզմանի նկատմամբ վերահսկողություն սահմանել: Այս գերեզմանը Թուրքիայի սեփականությունն է, վերջինս փոքր կայազոր ունի այնտեղ տեղակայված, Անկարայի Համաձայնագրի համաձայն (հարկադրված 1921 թվականի ֆրանսիական գաղութացմամբ): Սակայն այս օպերացիան կարող էր հրահանգված լինել նաև նույն Թուրքիայի կողմից, որով վերջինս կփորձեր Սիրիա բացահայտ ներխուժման պատճառ գտնել [4]:

Մոսուլի գրավման ժամանակ ԻԼԻԷ գերեվարել է 15 թուրք դիվանագետների և նրանց ընտանիքների, ինչպես նաև հյուպատոսության 20 թուրք հատուկ ջոկատայինների՝ այդպիսով հրահրելով Անկարայի զայրույթը: ԻԼԻԷ ձերբակալել էր նաև բեռնատարների վարորդների, որոնց հետագայում ազատ էին արձակել: Թուրքիան, որը ապահովել է ԻԼԻԷ հարձակման նյութա-տեխնիկական ապահովումը, իրենց դավաճանված է զգում. ներկա պահին չիմանալով՝ արդյոք այն կազմակերպված է եղել Վաշինգտոնի, Ռիյադի, Փարիզի, թե Թել-Ավիվի կողմից: Այս ամենում հարկավոր է հիշել 2003 թվականի հուլիսի 4-ին Սուլեյմանիեյում (Իրաք) ամերիկյան բանակի կողմից թուրքական հատուկ նշանակության զորքերի ձերբակալման դեպքը, որի մասին էկրան բարձրացավ Իրաքի գայլերի հովիտ ֆիլմը [5]: Այս միջադեպը, վերջին վաթսուն տարվա ընթացքում, ամենամեծ ճգնաժամն էր հրահրել երկու երկրների միջև:

Ամենահավանական վարկածն այն է, որ Անկարան չէր նախատեսել մասնակցել նմանօրինակ մեծածավալ հարձակմանը և ընթացքում է բացահայտել, որ Վաշինգտոնը ծրագրել է Քուրդիստանի ստեղծումը: Ներկայումս, կրկին 2006 թվականին հրապարակված քարտեզի համաձայն, Քուրդիստանն իր մեջ պետք է ընդգրկի Թուրքիայի մի մասը, որով ԱՄՆ նախատեսել էր մասնատել ոչ միայն իր հակառակորդներին, այլև դաշնակիցներին: Դիվանագետների և թուրքական հատուկ նշանակության զորքերի գերեվարումը հնարավորություն է ընձեռել խանգարել Անկարային օպերացիան խափանելու համար:

Անվտանգության խորհրդում ԱՄՆ հատուկ ներկայացուցիչ, դեսպան Սամանտա Պաուերը հինգշաբթի օրն Ամմանից Անկարա ժամանելով՝ կեղծավորաբար դատապարտեց ԻԼԻԷ գործողությունները: Մերձավոր Արևելքում Վաշինգտոնի նվաճողական ներկայությունը թույլ է տալիս խորհել, որ Միացյալ Նահանգների արձագանքը սցենարով նախատեսված էր եղել:

Իր կողմից Իրանը պատրաստակամություն է հայտնել օգնել, փրկել շիա ալ-Մալիքիի կառավարությանը՝ զենք և ռազմական խորհրդատուներ, բայց ոչ զինվորներ ուղարկելով: Իրաքյան պետության ներկայիս հեղաշրջումը նպաստավոր է Սաուդյան Արաբիայի համար, որը տարածաշրջանում համարվում է Թեհրանի ամենամեծ մրցակիցը, մինչդեռ Արտաքին գործերի նախարար, թագաժառանգ Սաուդ ալ-Ֆեյսալը (ԻԼԻԷ ղեկավարի եղբայրը) Իրանին հրավիրել է բանակցության:

Թարգմանություն
Արեգ Մանասյան

Աղբյուր
Al-Watan (Սիրիա)

[1] « Blood borders : How a better Middle East would look », ըստ Ralph Peters-ի, Armed Forces Journal Հունիս 2006 թվ.:

[2] Կարդալ L’effroyable imposture : Tome 2, Manipulations et désinformations, ըստ Thierry Meyssan-ի, éd. Alphée 2007 թվ.:

[3] Cité in « Pression militaire et succès diplomatique pour les rebelles syriens », ըստ Isabelle Mandraud (avec Gilles Paris), Le Monde, 14 դեկտեմբեր 2012 թվական:

[4] “Suriye’ye karşı açık savaşa girmek için Türk komplosu”, Tercüme Ayhan Aslan, Voltaire Sitesine, 28 մարտ 2014 թվական:

[5] « L’anti-Hollywood turc à l’assaut des crimes états-uniens », ըստ Mireille Beaulieu-ի, Réseau Voltaire, 5 մայիս 2006 թվական:

Տիերի Մեյսանի

Տիերի Մեյսանի Ֆրանսիացի մտավորական, Վոլտեր ցանցի և Axis for Peace կոնֆերանսի հիմնադիր-նախագահ: Ֆրանսերեն վերջին աշխատությունը` Սարսափելի սուտ: Հատոր 2, Աճպարություններ և ապատեղեկատվություն (Հրատարակությունը Ժ.Պ.Բերտանի, 2007 թվ.)

 
Աշխարհում մեծ շրջադարձի սկիզբը
Աշխարհում մեծ շրջադարձի սկիզբը
Ռուսական ռազմավարությունն ընդդեմ անգլո-սաքսոնյան իմպերիալիզմի
 
Ցանց Վոլտեր

Վոլտեր, Միջազգային հրատարակություն

Creative Commons-ի կողմից արտոնագրված հոդվածներ

Դուք կարող եք ազատ կերպով օգտվել Վոլտեր Ցանցի հոդվածներից` սկզբնաղբյուրը նշելու, հոդվածները փոփոխությունների չենթարկելու եւ կոմերցիոն նպատակներով չօգտագործելու պայմանով: (արտոնագիր CC-BY-NC-ND)

Աջակցել Վոլտեր Ցանցին

Օգտվելով այս կայքից դուք կգտնեք բարձրորակ վերլուծություններ, որոնք կօգնեն ձեզ աշխարհի մասին ձեր պատկերացումները կազմելու հարցում: Այս կայքը կարող է գոյություն ունենալ միմիայն ձեր ֆինանսական օժանդակության շնորհիվ:
Կատարեք մեզ ձեր նվիրատվությունը

Ինչպես մասնակցել Վոլտեր Ցանցին

Ցանցի բոլոր ներկայացուցիչները կամավորներ են:
- Արհեստավարժ թարգմանիչներ: Դուք կարող եք մասնակցել հոդվածների թարգմանությանը:

Սաուդյան Արաբիայի կտրուկ շրջադարձը
Սաուդյան Արաբիայի կտրուկ շրջադարձը
ըստ Տիերի Մեյսանի, Ցանց Վոլտեր
 
Աշխարհում մեծ շրջադարձի սկիզբը
Ռուսական ռազմավարությունն ընդդեմ անգլո-սաքսոնյան իմպերիալիզմի
Աշխարհում մեծ շրջադարձի սկիզբը
ըստ Տիերի Մեյսանի, Ցանց Վոլտեր
 
Լևանում գազային պատերազմի ընդլայնումը
Լևանում գազային պատերազմի ընդլայնումը
ըստ Տիերի Մեյսանի, Ցանց Վոլտեր
 
«Քուրդիստանի» իսրայելական տարբերակը
«Քուրդիստանի» իսրայելական տարբերակը
ըստ Տիերի Մեյսանի, Ցանց Վոլտեր
 
Քուրդիստանը և Խալիֆաթը
Քուրդիստանը և Խալիֆաթը
ըստ Տիերի Մեյսանի, Ցանց Վոլտեր
 
Իրաքից հետո որն է լինելու հաջորդ թիրախը
Իրաքից հետո որն է լինելու հաջորդ թիրախը
ըստ Տիերի Մեյսանի, Ցանց Վոլտեր